Orta ve Yüksek okullarda, bitirme sınavında Türkçeyi tercih eden öğrenciler, Lahey Büyükelçimiz Fatma Ceren Yazgan ve Eğitim Müşavirimiz Miyase Koyuncu ile bir araya geldi. Okul bitirme sınavında Türkçeden de sınava girebilir, ve aldığınız sonuçlara göre zayıf olan bir dersinizi sistemden çıkarıp yerine Türkçe başarı notunuzu koyabilirsiniz. Bazı okullar ders masraflarını öğrenciye ödetiyor ama, okullar pekala bu bütçeyi devletten alabiliyorlar.
İlhan KARAÇAY
Hollanda’da Türkçe eğitimi meselesi artık yalnızca bir ders meselesi değildir. Bu konu, kimliktir. Bu konu, gelecek kuşakların aidiyet duygusudur. Bu konu, entegrasyon ile asimilasyon arasındaki ince çizgidir.
Yirmi yılı aşkın süredir devam eden bir boşluk, bugün yeni arayışlarla doldurulmaya çalışılıyor. Devlet politikalarının geri çekildiği yerde gönüllüler devreye giriyor. Sivil toplum kuruluşları, eğitimciler, veliler ve hatta bazı iş insanları bu yükü omuzluyor. Ancak mesele hâlâ yapısal bir çözüme kavuşmuş değil.
Bugün Hollanda’da yaklaşık 700.000’e yakın Türkiye kökenli insan yaşamaktadır. On binlerce çocuk Hollanda eğitim sistemi içinde yetişmektedir. Bu çocukların çok büyük bir kısmı iki dillidir. Ancak bu iki dillilik dengeli değildir. Çünkü ana dil akademik olarak desteklenmemektedir.
Sorun burada başlıyor.
Bu yazıda hem geçmişi hem bugünü hem de son dönemde ortaya çıkan yeni hakları ve girişimleri bütün boyutlarıyla değerlendireceğim.
Ama önce, Lahey Johan de Witt Koleji’nde yaşanan bir etkinliği anlatayım:
Lahey’deki Johan de Witt College’de Türkçe eğitimi adına gurur verici ve dikkat çekici bir buluşma gerçekleşti. Okullarında Türkçe dersini seçen ve bu dersten mezuniyet sınavına girme hakkı elde eden MAVO ve HAVO öğrencileri, Türkiye’nin Lahey Büyükelçisi Fatma Ceren Yazgan ve Lahey Eğitim Müşaviri Miyase Koyuncu ile bir araya geldi.
Buluşmada öğrencilerin heyecanı, özgüveni ve Türkçeye olan bağlılığı dikkat çekti. Türkçe dersine yönelik ilgi ve sahiplenme duygusunun giderek arttığı gözlenirken, öğrencilerin dili yalnızca bir iletişim aracı olarak değil, aynı zamanda akademik bir başarı alanı olarak gördükleri ifade edildi.
Okul Müdürü Mike van Vianen, ziyaret sırasında yaptığı değerlendirmede Türkçe dersi alan öğrencilerin başarılarının okul yönetimi tarafından yakından takip edildiğini belirtti. Türkçe dersinden alınan yüksek notların öğrencilerin genel ders ortalamalarını yükselttiğini ve sınıf geçme oranlarına olumlu katkı sağladığını vurgulayan van Vianen, Türkçenin öğrenciler için sadece bir ders değil aynı zamanda önemli bir fırsat olduğunu dile getirdi.
Türkçe eğitimi alanındaki gelişmeleri yakından takip eden eğitim koordinatörü Canan Gönençay ise bu buluşmanın sembolik olduğu kadar somut bir sürecin de göstergesi olduğunu belirtti. Gönençay, bu yıl Hollanda’nın farklı şehirlerindeki liselerde yaklaşık 350 öğrencinin Türkçe dersi aldığını, her geçen gün daha fazla okulda Türkçenin seçilebilen ve mezuniyet sınavı yapılabilen bir ders haline gelmesi için yoğun ve sabırlı bir çalışma yürütüldüğünü ifade etti.
Amaçlarının, öğrencilerin ana dillerini akademik düzeyde öğrenmeleri ve bu bilgiyi resmi başarıya dönüştürebilmeleri olduğunu belirten Gönençay, çok dilliliğin eğitimde bir zenginlik olarak görülmesinin önemine dikkat çekti. Okul yöneticilerinin kapsayıcı yaklaşımı ve öğrencileri destekleyen tutumunun bu süreci güçlendirdiğini vurguladı.
Bu tür adımların eğitimde fırsat eşitliğini desteklediğini ve öğrencilerin kimliklerini güçlendirdiğini ifade eden Gönençay, Türkçenin öğrenciler için yalnızca bir anadil değil, aynı zamanda bir başarı hikâyesine dönüştüğünü söyledi.
Lahey’de gerçekleşen bu buluşma, Türkçenin Hollanda’daki eğitim ortamında giderek daha görünür hale geldiğini ve öğrencilerin akademik yolculuğunda somut bir kazanım alanına dönüştüğünü bir kez daha ortaya koydu.
TOPLUMUMUZ TARAFINDAN BİLİNMEYEN DURUM
Yukarıda söz edilen “Bitirme sınavında Türkçeyi tercih” hakkı ile ilgili olarak, pek çok yurttaşımız çok az bir bilgiye sahip. Daha önce de gündeme getirmiş olduğum bu konuyu ha Hollanda’da eğitim gören Türk kökenli öğrenciler, bitirme sınavlarında, başarısız oldukları yabancı diller yerine, ana dilleri olan Türkçe’yi tercih edebiliyorlar.
Böyle bir haktan habersiz olan öğrenci ve velilerimizin çoğu, bu yüzden mağduriyet yaşıyorlar. Hollanda medyası, bu konuyu dile getirirken, Türk kökenli öğrencilerin son 10 yıl içindeki Türkçe seçiminde yüzde yüzlük bir gelişme gösterdiklerini yazdı.
Eğitimci Canan Gönençay, bu bilinmez hakkında açıklamada bulundu.
Bakınız Gönençay neler diyor:
“Okul bitirme sınavında Türkçeden de sınava girebilir, ve aldığınız sonuçlara göre zayıf olan bir dersinizi sistemden çıkarıp yerine Türkçe başarı notunuzu koyabilirsiniz. Türkçeyi “keuzevak” olarak seçip daha zayıf olduğu bir dersin, örneğin Fransızca veya Almanca dersinin notuyla değiştirebilir. Gelecek sene VMBO 3’e veya 4’e başlayacak olanlar, HAVO 4 veya 5’e başlayacak olanlar ve VWO 5 veya 6’ya başlayacak tüm öğrencilerimizin böyle bir hakları var ve maalesef bilmiyorlar. Aileler de bilmiyor. Öğrenciler bu taleplerini mentor veya okul müdürlerine ilettiğinde okullar öğrenciyi bitirme sınavlarına
( Eindexamen ) yerleştirmeye mecburlar. Ama diyorlar ki ‘bizim öğretmenimiz yok, altyapımız yok, sen bu sınava kendin hazırlan biz seni okul bitirme sınavları için Türkçe dersinden DUO’ya bildiririz ve diğer sınavların yanısıra Türkçe sınavı yapmanı da sağlarız.’ Zaten yasalar gereği buna mecburlar. Böyle bir durum olduğunda bu öğrenciler ya da bazen okullar “ Levende Talen Turks” bölümüne müracaat ediyor ve yardım istiyorlar. Onlar da bu öğrencilere Türkçe dersi verecek öğretmen ayarlıyor ve öğrenci kendi para ödeyerek bu sınava hazırlanıyor. Bu imkân hâlâ var ama benim yaygınlaştırmayı ve genele yaymayı istediğim konu, öğrenciye hiçbir maliyeti olmadan, okulda bu dersi almasını sağlamak. Bazı okullar ders masraflarını öğrenciye ödetiyor ama, okullar pekala bu bütçeyi devletten alabiliyorlar.
Amsterdam Caland Lyceum’da 9 öğrencimizle bizzat ben çalışıyorum. Arapçadan da bu sene sınava o okulda sınava giren 7 öğrenci var. Bu öğrenciler bir sene boyunca haftada 2 saat okul saatleri içerisinde ve zaman zaman da online ortamda ücretsiz Türkçe dersi alarak bu sınava hazırlandılar. Öğrencilerin notlarını görebildikleri “Magister” sisteminde, Türkçe notlarını da görebildiler. Hem daha yüksek not ile ortalamalarını yükselttiler hem de güzel Türkçemizi daha da iyi öğrenmek için bulunmaz bir fırsat yakaladılar. Bazen çocuklarımız 0,1 puan eksikle liseyi bitiremiyorlar ve tekrarlamak zorunda kalıyorlar. Halbuki bizim çocuklarımızın Türkçe anlama ve konuşma seviyesi yüksek, zayıf oldukları konularda ve alanlarda da onları 2 sene boyunca yetiştirme imkânı var. Genel gözlemim olarak da bizim öğrencilerimizin Fransızcaları çok zayıf ve bu durum okul ortalamalarını ve başarılarını düşürüyor, bu anlamda Türkçeden alacağı yüksek notlar çok değerli. Haklarımızı Bilmiyoruz ve maalesef talep etmiyoruz.
Yardım ve yönlendirme için bana ulaşabilirsiniz. “Stichting Taal naar Keuze” vakfı ile donanımlı Türkçe öğretmenlerimiz ile tüm öğrencilerimize yardım etmeye hazırım.”
Başarılı bir Eğitim Koordinatörü olan Canan Gönençay, bu konularda kendisinden yardım alınabilmesi için telefon numarasını ve email adresini bildirmekten de çekinmedi.
Tel: 0624632134 Email: canangonencay@gmail.com
1960’LAR: GEÇİCİ GÖÇTEN KALICI TOPLUMA
1960’lı yıllarda Türkiye’den Hollanda’ya gelen işçiler kendilerini misafir işçi olarak görüyordu. Çocuklar Türkiye’de kalacak, birkaç yıl sonra geri dönülecekti. Ancak hayat farklı gelişti. Aile birleşimleri başladı. Çocuklar Hollanda’da doğdu. Okullar başladı. Kalıcılık kaçınılmaz hale geldi.
İlk kuşak yalnızca Türkçe konuşuyordu. İkinci kuşak iki dil arasında büyüdü. Devlet başlangıçta çok kültürlü bir politika izledi. Ana dil, kültürel zenginliğin bir parçası olarak görülüyordu.
O dönemde dil bir sorun değildi.
Dil bir gerçeklikti.
Dil bir ihtiyaçtı.
1980’LER: ENTEGRASYONUN İLK ŞEKLİ
1985 Temel Eğitim Yasası ile yabancı ailelerin kalıcı olduğu kabul edildi. Bu dönemde “Kaynaşık kültürlü eğitim” modeli uygulandı. Ama burada ince bir kayma vardı. Ana dil dersleri sistem içinde vardı ancak merkezde değildi. Hollandaca öğrenme öncelikli hale getirildi.
Bu yıllarda bir anlayış hakimdi: “Çocuk önce Hollandaca öğrenmeli.”
Bu ifade zamanla politikanın ana eksenine dönüştü.
1990’LAR: ENTEGRASYON VE ASİMİLASYON ARASINDA
1990’lı yıllarda entegrasyon tartışmaları sertleşti. Göç ve kimlik meseleleri siyasi gündemin merkezine oturdu. Ana dil dersleri artık zenginlik değil, tartışma konusu haline gelmeye başladı.
Ancak yine de OALT sistemi yürürlükteydi.
OALT DÖNEMİ: KURUMSAL TÜRKÇE
1998 ile 2004 arasında OALT yani Yaşayan Yabancı Diller Eğitimi uygulandı. Türkçe dersleri okul çatısı altındaydı. Öğretmenler eğitimden geçiyordu. Pedagojik kurslar alınıyordu. Üniversiteler sürecin içindeydi.
Bu dönem Türkçe’nin en güçlü kurumsal dönemiydi.
Ve sonra 2004 geldi.
2004: 70 MİLYON EUROLUK KARAR
2004 yılında Hollanda hükümeti bütçe tasarrufu gerekçesiyle anadil derslerini kaldırdı. 70 milyon euroluk tasarruf sağlandı.
Ama bu tasarrufun bedeli büyüktü.
• Türkçe müfredattan çıktı
• Öğretmen kadroları dağıldı
• Akademik dil zemini ortadan kalktı
• Sistem gönüllülüğe kaldı
Bu karar yalnızca ekonomik değildi. Bu karar zihniyet değişiminin sonucuydu.
2004 SONRASI: YİRMİ YILLIK BOŞLUK
2004 ile birlikte Türkçe sistem dışına çıktı. Ama ihtiyaç bitmedi.
Çocuklar Türkçe konuşuyor ama akademik Türkçe yazamıyor.
Veliler destek istiyor ama kurumsal yapı yok.
Öğretmenler var ama sistem yok.
Bu yıllar “sessiz kayıp” yıllarıdır.
Dil ev içinde daraldı.
Kelime hazinesi küçüldü.
Akademik üretim zayıfladı.
İki dillilik güçlenmedi. Aksine zayıfladı.
DEVLET ÇEKİLDİ, TOPLUM DEVREYE GİRDİ
2004’te anadil dersleri kaldırıldığında boşluk oluştu. Ama o boşluk sahipsiz kalmadı. Devlet çekildi. Toplum devreye girdi.
Bu dönemde Hollanda’daki Türk toplumu kendi içinden bir refleks geliştirdi. Dil kaybolmasın diye dernekler harekete geçti. Vakıflar kuruldu. Hafta sonu kursları açıldı. Salonlar kiralandı. Öğretmenler gönüllü çalıştı.
Bu bir zorunluluktu. Çünkü çocuklar büyüyordu.
HAFTA SONU TÜRKÇESİ
Cumartesi günleri sınıflar dolmaya başladı. Resmi müfredat yoktu. Devlet güvencesi yoktu. Ama ihtiyaç vardı.
Bazı şehirlerde Türkçe kursları camilerin bünyesinde açıldı. Bazı yerlerde kültür merkezlerinde sınıflar oluşturuldu. Bazı bölgelerde aileler kendi imkanlarıyla öğretmen tuttu.
Bu çaba bir gerçeği gösteriyordu.
Türk toplumu Türkçe’yi kaybetmek istemiyordu.
Ancak burada yapısal bir sorun vardı.
Bu dersler resmi not sistemine bağlı değildi. Akademik karşılığı yoktu. Çocuk için ek yük anlamına geliyordu. Sürdürülebilirliği gönüllülüğe bağlıydı.
Bu nedenle hafta sonu Türkçesi hiçbir zaman sistem Türkçesi olamadı.
KURUMSAL ÇABALAR VE YAYGIN AĞ
Yıllar içinde bazı kuruluşlar daha organize bir yapıya dönüştü. Onlarca şehirde Türkçe dersleri verilmeye başlandı. 40 şehirde 60 lokasyonda derslik desteği sağlandı. 30’dan fazla öğretmen görevlendirildi. Hizmet içi eğitimler düzenlendi. Materyal desteği sağlandı.
Bu çalışmalar yalnızca dil öğretmiyordu.
Kültür aktarımı yapılıyordu.
Şarkılar öğretiliyordu.
Şiirler okutuluyordu.
Bayram programları yapılıyordu.
Dil ile birlikte aidiyet duygusu da taşınıyordu.
Ancak yine aynı sorun vardı.
Bu sistem devlet politikası değildi.
Bu sistem toplumsal inisiyatifti.
ÖĞRETMENLERİN SESSİZ MÜCADELESİ
OALT döneminde yetişmiş öğretmenlerin bir kısmı dağıldı. Bir kısmı farklı alanlara yöneldi. Bir kısmı gönüllü olarak devam etti.
Bu öğretmenler yalnızca ders vermedi.
Onlar kimlik taşıdı.
Onlar hafıza taşıdı.
Onlar köprü oldu.
Bir öğretmenin söylediği şu cümle sahadaki duyguyu özetliyor: “Çocuk Türkçe bir kelimeyi doğru yazdığında yalnızca dil öğrenmiyor. Kendine güven kazanıyor.”
Bu cümle sıradan değildir. Bu cümle meselenin özüdür.
VELİLERİN İÇİNDEKİ KIRILMA
Velilerle konuştuğunuzda ortak bir duygu görüyorsunuz.
Pişmanlık.
Birçok veli kendi gençliğinde yeterli anadil eğitimi alamamış. Kelime hazinesinin dar kaldığını söylüyor. Düşüncelerini tam ifade edemediğini söylüyor.
Şimdi aynı eksikliği çocuklarının yaşamasını istemiyor.
Bir veli şöyle diyor: “Ben dedemle derin konuşamadım. Çocuğumun da benimle derin konuşamamasından korkuyorum.”
Bu cümle akademik bir analiz değildir. Ama toplumsal bir alarmdır.
İKİ DİLLİLİK Mİ, YARIM DİLLİLİK Mİ?
Bilimsel araştırmalar iki dilliliğin avantajlarını açıkça ortaya koyuyor.
Ana dili güçlü olan çocuk ikinci dili daha hızlı öğrenir. Akademik performansı artar. Analitik düşünme kapasitesi yükselir. Yaratıcılığı gelişir.
Ama burada kritik nokta şudur.
Ana dil akademik olarak desteklenmezse çocuk iki dili de tam öğrenemez. Buna yarım dillilik denir.
Hollanda’daki Türk çocuklarının karşı karşıya olduğu risk budur.
Türkçe ev içinde daralır.
Hollandaca akademik derinliğe ulaşmaz.
Sonuçta çocuk iki dilde de eksik kalır.
Bu sadece kültürel değil, eğitimsel bir sorundur.
AKADEMİK BULGULAR VE GERÇEKLER
Araştırmalar gösteriyor ki Hollanda’daki Türk çocuklarının Türkçe dil gelişimi Türkiye’deki akranlarına göre daha yavaş ilerliyor. Daha çarpıcı olan ise şu bulgudur.
Ana dil akademik ortamda desteklenmeyen çocukların ikinci dil gelişimi de sekteye uğruyor.
Bu şu demektir: Türkçe eğitimi Hollandaca başarısını düşürmez. Aksine güçlendirir.
Bu bilimsel bir gerçektir.
TÜRKİYE’NİN SON YILLARDAKİ ADIMI
Son yıllarda Türkiye kaynaklı çevrim içi Türkçe ve Türk Kültürü dersleri başlatıldı. Hollanda da bu kapsama alındı.
Bu önemli bir destektir. Ancak uzaktan eğitim örgün müfredatın yerini tutmaz. Bu destek tamamlayıcıdır. Sistem kurucu değildir.
Kalıcı çözüm için iki ülke arasında eğitim politikası düzeyinde net bir zemin gerekir.
SAHANIN MERKEZİNDE BİR İSİM: CANAN GÖNENÇAY VE GÖRÜNMEYEN HAK GERÇEĞİ
Hollanda’daki Türkçe eğitimi tartışması yıllardır yapılıyor. Raporlar hazırlanıyor. Paneller düzenleniyor. Yazılar yazılıyor. Ama sahada doğrudan öğrencinin hayatına dokunan çalışmalar sınırlı.
Son yıllarda bu boşluğu doldurmaya çalışan isimlerden biri eğitim koordinatörü Canan Gönençay oldu. Gönençay’ın dikkat çektiği mesele basit gibi görünse de son derece çarpıcıdır.
Türkçe eğitimi tamamen ortadan kalkmış değildir.
Hak vardır. Ama bilinmemektedir.
TÜRKÇE İLE BİTİRME SINAVI GERÇEĞİ
Hollanda eğitim sistemi içinde ortaöğretim seviyesinde öğrencilerin Türkçe’yi bitirme sınavında seçebilme hakkı bulunmaktadır.
Öğrenci zayıf olduğu bir yabancı dil dersinin yerine Türkçe notunu koyabilmektedir.
Bu hak:
VMBO öğrencileri için geçerlidir.
HAVO öğrencileri için geçerlidir.
VWO öğrencileri için geçerlidir.
Bu hak kağıt üzerinde değil, fiilen vardır.
Ama bilinmemektedir.
OKULLARIN YAKLAŞIMI
Bu noktada okulların tavrı belirleyici olmaktadır.
Bazı okullar öğretmen yok diyerek süreci öğrencinin kendisine bırakmaktadır. Bazıları altyapı yok diyerek sınav hazırlığını öğrencinin sorumluluğuna vermektedir. Bazıları ise süreci desteklemektedir.
Oysa yasal olarak talep eden öğrenci için okul bu sınav sürecini organize etmek zorundadır.
Bu noktada sistem ile uygulama arasında fark oluşmaktadır.
CANAN GÖNENÇAY’IN SAHA ÇALIŞMASI
Canan Gönençay bu boşluğu fark ederek sahaya inmiştir.
Öğrencilerle birebir görüşmeler yapmaktadır.
Velileri bilgilendirmektedir.
Okullarla iletişim kurmaktadır.
Türkçe öğretmenleri ile koordinasyon sağlamaktadır.
Sınav süreçlerini takip etmektedir.
Bu çalışma yalnızca bir eğitim faaliyeti değildir.
Bu bir hak bilinci oluşturma sürecidir.
Bu bir görünürlük çalışmasıdır.
Bu bir sistem hatırlatmasıdır.
BİR SINAVDAN FAZLASI
Türkçe ile bitirme sınavı yalnızca not yükseltme imkanı değildir.
Bu imkan:
Çocuğun ana diline güvenmesini sağlar.
Kimlik duygusunu güçlendirir.
Akademik özgüven kazandırır.
Aile ile bağını kuvvetlendirir.
Bir öğrenci zayıf olduğu bir yabancı dil yerine Türkçe notu ile mezun olduğunda yalnızca diploma almıyor. Kendi dilinin değerli olduğunu öğreniyor.
HAK TALEP KÜLTÜRÜ
Hollanda eğitim sisteminde hak talep etmek önemlidir. Öğrenci ister. Veli talep eder. Okul organize eder. Ancak Türk toplumunda bu refleks her zaman güçlü değildir.
“Varsa vardır” anlayışı yerine “talep et ve kullan” anlayışı gereklidir.
Canan Gönençay’ın çalışmasının en önemli tarafı burada ortaya çıkmaktadır.
Bu çalışma bir ders değil, bir hak hatırlatmadır.
TÜRKÇE NEDEN AKADEMİK BİR DERS OLMALI
Türkçe ev içinde konuşulan bir dil olarak kalırsa zamanla daralır. Kelime hazinesi küçülür. Yazılı dil zayıflar. Akademik üretim ortadan kalkar.
Bir dil akademik ortamda yaşar.
Okulda yer bulursa yaşar.
Sınavda yer bulursa yaşar.
Not sisteminde yer bulursa yaşar.
Türkçe’nin yeniden görünür olması için bu alanların güçlenmesi gerekir.
GELECEĞİN EŞİĞİNDE
Bugün Hollanda’da Türkçe eğitimi bir eşiktedir.
Ya gönüllülük düzeyinde kalacaktır.
Ya da yeniden sistem içine girecektir.
Bu noktada sahadaki çalışmalar belirleyici olacaktır.
Canan Gönençay’ın yürüttüğü saha çalışması bu eşikte önemli bir rol oynamaktadır.
DEVLETLER, POLİTİKALAR VE GELECEĞİN EŞİĞİ
Hollanda’daki Türkçe eğitimi meselesi yalnızca bir toplumun iç meselesi değildir. Bu mesele iki ülkeyi ilgilendirir. Bu mesele eğitim politikasıdır. Bu mesele sosyal uyumdur. Bu mesele bir dilin geleceğidir.
Bugün gelinen noktada sahada üç ayrı yapı görülmektedir.
Birincisi sivil toplum çabasıdır.
İkincisi sahada çalışan eğitimcilerin bireysel girişimleridir.
Üçüncüsü Türkiye destekli eğitim programlarıdır.
Ancak bu üç yapı tek başına bir sistem oluşturmaz.
TÜRKİYE’NİN ROLÜ VE SINIRLARI
Türkiye son yıllarda yurt dışındaki çocuklar için çevrim içi Türkçe ve Türk Kültürü dersleri başlatmıştır. Bu dersler birçok ülkede uygulanmaktadır. Hollanda da bu kapsamın içindedir.
Bu adım önemlidir. Çünkü devletin konuyu yeniden gündemine aldığını göstermektedir.
Ancak bu destek tamamlayıcıdır. Sistem kurucu değildir.
Uzaktan eğitim okul içi müfredatın yerini tutmaz.
Hafta sonu dersleri örgün eğitimin yerini tutmaz.
Gönüllülük devlet politikasının yerini tutmaz.
Kalıcı çözüm için iki ülke arasında eğitim temelli bir zemine ihtiyaç vardır.
HOLLANDA EĞİTİM SİSTEMİNİN BUGÜNKÜ YAKLAŞIMI
Hollanda eğitim sistemi çok dilli bir topluma sahip olduğunu kabul etmektedir. Ancak anadil dersleri konusunda merkezi bir politika yürütmemektedir.
Bu nedenle uygulama okullara göre değişmektedir.
Bazı okullar destekleyici yaklaşmaktadır.
Bazıları pasif kalmaktadır.
Bazıları süreci öğrencinin inisiyatifine bırakmaktadır.
Bu da eşitsizlik üretmektedir.
Aynı hak farklı şehirlerde farklı biçimde uygulanmaktadır.
TÜRKÇE VE ENTEGRASYON İLİŞKİSİ
Uzun yıllar boyunca anadil eğitiminin entegrasyonu zayıflatacağı iddia edilmiştir.
Oysa bilimsel çalışmalar bunun tersini göstermektedir.
Ana dili güçlü olan çocuk yaşadığı toplumun dilini daha iyi öğrenmektedir. Akademik başarı yükselmektedir. Sosyal uyum artmaktadır.
Yani Türkçe eğitimi entegrasyonun karşıtı değildir.
Tam tersine entegrasyonun destekleyicisidir.
GELECEK SENARYOLARI
Bugünden sonra üç farklı yol mümkündür.
Birinci yol: Türkçe eğitimi gönüllülük düzeyinde kalır. Dernekler ve bireysel çabalar süreci taşır. Ama kapsam dar kalır.
İkinci yol: Türkçe bitirme sınavı gibi haklar yaygınlaşır. Öğrenciler bilinçlenir. Veliler talep eder. Okullar süreci destekler.
Üçüncü yol: Türkçe yeniden eğitim sistemi içine girer. Müfredat oluşur. Öğretmen kadrosu kurulur. Finansman modeli belirlenir. Diplomatik işbirliği yapılır.
Gerçek ve kalıcı çözüm üçüncü yoldadır.
BİR KUŞAĞIN EŞİĞİNDE
Bugün Hollanda’da büyüyen Türk çocukları bir eşikte durmaktadır.
Bir tarafta ana dilini kaybetme riski vardır.
Diğer tarafta iki dili güçlü biçimde öğrenme fırsatı vardır.
Bu eşikte verilecek kararlar yalnızca bugünü değil gelecek kuşakları da etkileyecektir.
Dil yalnızca kelime değildir.
Dil kimliktir.
Dil hafızadır.
Dil aidiyettir.
Dil bir toplumun köküdür.
2004 yılında kaldırılan bir ders bugün kuşaklar arası bir boşluk üretmiştir.
Hak vardır ama bilinmemektedir.
İmkan vardır ama yaygın değildir.
Çaba vardır ama sistem yoktur.
Sadece 86 öğrencinin yararlandığı bir hak, on binlerce çocuğun hayatını değiştirebilecek güce sahiptir.
Bugün sorulması gereken soru nettir.
Türkçe eğitimi gönüllü faaliyet olarak mı kalacaktır.
Yoksa yeniden kamusal bir eğitim hakkı olarak mı tanınacaktır.
Bu sorunun cevabı Hollanda’daki Türk toplumunun geleceğini belirleyecektir.
TÜRK TOPLUMUNUN ŞÜKRAN BORCU OLAN,
TÜRKÇE EĞİTİME DESTEK VEREN KURULUŞLAR
Hollanda’da Türkçe eğitimi yalnızca resmi politikalarla ayakta duran bir alan değildir. Bu dil, büyük ölçüde toplumun kendi içinden çıkan eğitimcilerin, gönüllülerin ve sivil kuruluşların emeğiyle yaşamaya devam etmektedir. Okul sisteminin dışında kalan her boşlukta, bu kurumlar devreye girmiş; çocukların ana dili ile bağının kopmaması için dersler açmış, öğretmen bulmuş, sınıflar kurmuş, velileri bilgilendirmiş ve Türkçe’nin görünmezleşmesine izin vermemiştir.
TULIP INSTITUTE
Tulip Enstitüsü yurt dışında çok dilli ve çok kültürlü ortamlarda yaşayan Türk kökenli çocukların ana dillerini öğrenmelerine destek olmak ve bulundukları ülke toplumuna uyumlu bireyler olmalarına katkıda bulunmak amacıyla 2021 yılında kurulmuştur. Birçok eğitimci ve dil bilimcinin ısrarla altını çizdiği bir konu olan ana dil eğitimi, çocukların duygusal, dilsel ve bilişsel gelişimi için yadsınamaz bir öneme sahiptir. Tulip Enstitüsü 7-12 yaş aralığındaki çocuklara Türkçe ana dili eğitimi sağlamak ve aynı amaç için hizmet veren diğer kurum ve kuruluşlarla ortaklaşa kültürel etkinlikler gerçekleştirmeyi hedeflemektedir.
Bilindiği üzere, ana dili eğitiminin bireysel düzeydeki katkılarının yanında toplumsal düzeyde olumlu etkileri de bulunmaktadır. Zira iki dilli çocuklar; yaşadıkları topluma ana dillerindeki yetkinlikleri ölçüsünde uyum sağlamaktadır. Toplum, desteklenen bu dil çeşitliliği aracılığıyla dönüşmekte ve gelişmekte, böylece kapsayıcılığın temel ilkelerinden olan kültürel çeşitliliğin sağlanması noktasındaki en büyük adım ana dili eğitimi aracılığıyla atılmış olmaktadır.
Tulip Enstitüsü de kültürel çeşitliliği anlama ve gelecek nesillere aktarmayı hedeflemekte, kültürel çeşitliliğin sağlanmasındaki en temel bileşenlerden olan dil varlığını korumanın önemini vurgulayan çalışmalar yürütmektedir. Bu bağlamda Hollanda’da öğrenim gören Türk kökenli çocukların Türkçeye ilgisini artırmak ve ana dili edinimi noktasında bilinç oluşturmak Tulip Enstitüsünün öncelikli hedeflerinden biridir.
STİCHTİNG TURKS ONDERWİJS CENTRUM
Başkan: İsmail Ercan Muhasebe:Naime Yıldırım Staj Yöneticisi: Jiyanda De Waal Cep: 0655 36 46 98 Cep:0619 63 09 67 Cep: 0621 20 55 97
STOC, göçmen çocukların yetiştirilmesinin ve eğitiminin iyileştirilmesiyle aktif olarak ilgilenmektedir ve göçmen sakinlerin katılımını, entegrasyonunu ve özgürleşmesini teşvik etmeyi amaçlamaktadır.
STOC‘ta çocuklara ve yetişkinlere günlük hayata, okula, işe ve günlük alışverişe gerçek Amsterdam vatandaşları olarak katılma fırsatı verilir.
STOC, çocuklara yönelik etkinliklere ek olarak, ebeveynler için çalışma bilgileri ve okul seçimi de düzenler. Türk çocuklarının yanı sıra şu anda Faslı, Mısırlı, Çinli ve Rus kökenli çocuklar da var.
Her gün bir aktivite var; Yeni gelenler, erkekler, kadınlar ve çocuklar için Hollandaca. Ancak aynı zamanda ilkokul öğrencilerinin ortaöğretime giden akışlar aracılığıyla, geride kalmadan onlara iyi bir şekilde şans vermeleri için rehberlik etmek. CITO, Hollanda’daki okul sistemi hakkında ebeveynler için eğitim ve bilgileri test eder. Bu sistemi yabancıların kendi dillerinde herhangi bir açıklama yapmadan anlaması çok zordur.
Kültür, sazda halk dansları ve müzik yapma dersleri aracılığıyla öğretilir ve yayılır. Çocuklar, insanları tanıtmak ve güzel Türk kültürünün tadını çıkarmak için ülke çapında veya mahallede düzenli olarak performans sergiliyor. Yani gerçekten çok kültürlü bir toplum olduğumuzu söyleyebiliriz.
Artık OALT (kendi dili) eğitimi imkânı yoktur. Bu nedenle STOC, Türkçe derslerine devam etme olasılığını araştırdı. Cumartesi günü çocuklar için iki farklı yeni Türkçe dersi ile başlıyoruz ve ebeveynler için ücretsiz eğitim danışma saatlerimiz var. Eğitim kursları da verilmektedir ve okullarda veli konseyi ve katılım konseyi hakkında bilgi verilmektedir. Kadınlar için kültürel toplantılar ve kahve sabahları var.
Stichting Turks Onderwijs Centrum
Johan Huizingalaan 80
1065 JD Amsterdam
Tel: 020 669 90 79
Cep: 0655 39 46 98 – 0619 630967
E-mail: stoc@turksonderwijscentrum.nl
STİCHTİNG TAAL NAAR KEUZE
Stichting Taal naar Keuze, Hollanda’daki ortaöğretim kurumlarında öğrencilerin kendi seçtikleri dillerde eğitim alabilmesini destekleyen yenilikçi ve kapsayıcı bir eğitim yapısıdır. Çok dilli öğrencilerin evde konuştukları diller dahil olmak üzere, ana dillerinin eğitim sürecinde yer almasını sağlar ve bu dillerin sınav dersi olarak değerlendirilmesine katkıda bulunur.
Hollanda Eğitim Yasası, ortaöğretim öğrencilerine Almanca ve Fransızca’nın yanı sıra zorunlu dersler olan Hollandaca ve İngilizce dışında Arapça, Çince, Friesce, İtalyanca, Rusça, İspanyolca ve Türkçe öğrenme imkânı tanımaktadır. Ayrıca, öğrencilerin eğitim profillerindeki serbest bölümde başka diller de sınav dersi olarak seçilebilmektedir. Taal naar Keuze, işte bu yasal imkânların fiilen kullanılabilmesi için okullara rehberlik eden ve uygulamayı kolaylaştıran bir köprü görevi görmektedir.
Kuruluş, hibrit bir eğitim modeli uygular. Dersler ve rehberlik hem okul içinde hem de uzaktan eğitim yoluyla, hatta farklı okullar arasında ortaklaşa yürütülebilir. Bu esnek yapı, öğretmen açığının etkisini azaltırken, daha fazla öğrencinin ana dilinde ya da seçtiği dilde eğitim almasına imkân tanır.
Taal naar Keuze bünyesinde hem diplomalı hem de farklı alanlarda yetişmiş dil uzmanları görev yapar. Bu uzmanlar ekip çalışması içinde eğitimin içeriğini şekillendirir. Okullara bağlı dil öğretmenleri de programa katkı sunabilir. Böylece akademik kalite ile sahadaki deneyim bir araya gelir.
Kuruluşun temel yaklaşımı, dil bilgisinin yalnızca tek bir dili öğretmekle sınırlı olmadığı gerçeğine dayanır. Diller arası ve diller üstü dil bilinci, hem ilköğretim hem de ortaöğretimde çeşitlilik ve fırsat eşitliğini kalıcı biçimde güçlendiren en sağlam dayanaklardan biridir. Taal naar Keuze, okullara bu doğrultuda bilimsel temelli danışmanlık ve eğitimler sunar.
Bu yapı sayesinde Türkçe başta olmak üzere göçmen kökenli öğrencilerin ana dilleri eğitim sistemi içinde görünür hâle gelir. Öğrenciler kendi dil kimlikleriyle eğitim sürecine katılırken, aynı zamanda resmi sınav sistemine entegre olma hakkını da kullanabilir. Bu da hem akademik başarıyı hem de hak bilincini güçlendiren önemli bir adımdır.
YUNUS EMRE ENSTİTÜSÜ AMSTERDAM
Türkçe dil kursları, öğretmen eğitimleri ve kültürel faaliyetlerle Hollanda’daki Türkçe öğretimine kurumsal destek sunar. Dil öğretimini kültür aktarımı ile birlikte ele alan en önemli kurumsal yapılardan biridir.
TAALHUİS AMSTERDAM
Çocuklara ve yetişkinlere yönelik Türkçe dil kursları düzenleyen, aile katılımını ve kültürel içeriği merkeze alan bir eğitim ortamı sunar. Günlük hayatla bağlantılı, doğal dil gelişimini destekleyen programlar yürütür.
TAALTAAL DİL OKULU
Gençlere ve yetişkinlere yönelik Türkçe kursları düzenleyen, konuşma ve temel dil becerilerine odaklanan bir dil eğitim merkezidir. Türkçe’nin yaşam dili olarak kullanılmasını teşvik eder.
LİNGUA LEARN NETHERLANDS
Bireysel öğrenmeye dayalı Türkçe dil programları sunan ve yetişkin öğrenenlere yönelik konuşma odaklı eğitimler veren bir özel dil eğitim ağıdır.
