İlan Karaay

Atatürk’ün talimatıyla Avrupa’ya gönderilen SS Karadeniz, yalnızca Türk ürünlerini değil, genç Cumhuriyet’in çağdaş yüzünü de dünyaya tanıttı.

Rotterdam’daki 100. yıl resepsiyonu, Türkiye ile Hollanda’nın ortak tarihine ışık tutan unutulmuş bir başarı hikâyesini yeniden gündeme taşıdı.

Yakın zamanda gizliliği kaldırılan diplomatik bir belge, SS Karadeniz’in Amsterdam’a uğramasının tesadüfî bir tercih değil, dönemin diplomatik planlamasının sonucu olduğunu ortaya koyuyor.

Bundan tam 100 yıl önce genç Türkiye Cumhuriyeti’nin çağdaş yüzünü Avrupa’ya tanıtmak amacıyla yola çıkan SS Karadeniz, bu kez Rotterdam’da tarihî bir anmayla yeniden gündeme geldi. Geminin Hollanda’ya gelişinin 100. yılı dolayısıyla düzenlenen etkinlikte, aynı zamanda Kabotaj Bayramı’nın 100. yılı da anıldı. Böylece yalnızca tarihî bir gemi değil, Türkiye ile Hollanda’nın ortak tarihine ışık tutan unutulmuş bir başarı hikâyesi de yeniden gündeme taşındı.

Lahey Büyükelçimiz Fatma Ceren Yazgan’ın himayelerinde, Rotterdam Başkonsolosluğumuzun rezidansında düzenlenen anlamlı resepsiyon, yalnızca bir yıl dönümü kutlaması değil, Cumhuriyet tarihinin önemli bir sayfasını yeniden hatırlatan özel bir buluşma oldu.
Denizcilik sektörü temsilcileri, iş dünyası, davetliler ve Türk toplumunun önde gelen isimlerinin katıldığı gecede, Türkiye’nin denizlerdeki bağımsızlığının simgesi olan Kabotaj Bayramı’nın 100. yılı ile SS Karadeniz Gemisi’nin Hollanda’ya gelişinin 100. yılı birlikte anıldı.

Resepsiyonda açılan “SS Karadeniz: Denizcilik Dostluğunun Bir Asrı” sergisi büyük ilgi gördü. Canlı müzik dinletisi ve Türk mutfağından ikramlarla zenginleşen programda, bundan tam bir asır önce Amsterdam Limanı’na ulaşan SS Karadeniz’in, Türkiye ile Hollanda arasında kurduğu dostluk köprüsü bir kez daha hatırlandı. Sergide yer alan fotoğraflar, belgeler ve yakın zamanda gizliliği kaldırılan diplomatik yazışmalar, genç Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki modernleşme ve dışa açılma vizyonunu gözler önüne serdi.

Kutlama, yalnızca tarihî bir anma programı olmanın ötesinde, denizcilik sektörünün önemli temsilcilerini de bir araya getirdi. Hollanda’da faaliyet gösteren Türk denizcilik profesyonelleri, Türkiye’den gelen sektör temsilcileri ve uluslararası denizcilik camiasından davetliler, hem Cumhuriyetimizin denizcilik mirasını birlikte andılar hem de meslekî ilişkilerini geliştirme fırsatı buldular. Katılımcılar, bu tür buluşmaların Türkiye ile Hollanda arasındaki denizcilik iş birliğini daha da güçlendirdiğini dile getirdiler.

Nitekim Hollanda’da faaliyet gösteren uluslararası denizcilik şirketlerinden Miklagard Ship Management da resepsiyona katılarak, etkinliği Türkiye’nin denizcilik mirasını yaşatan önemli bir buluşma olarak değerlendirdi.

Kutlamaya katılanların ortak görüşü ise dikkat çekiciydi. Kabotaj Bayramı’nın 100. yılı vesilesiyle yapılan değerlendirmelerde, Türkiye’nin denizlerdeki egemenliğinin temelini atan Gazi Mustafa Kemal Atatürk saygı ve minnetle anıldı.

Bugün unutulmuş gibi görünen SS Karadeniz, aslında Cumhuriyet tarihinin en vizyoner projelerinden biriydi. Pek çok kişinin adını ilk kez duyduğu bu gemi, Cumhuriyet’in uluslararası alandaki ilk büyük tanıtım hamlelerinden biriydi.
Atatürk’ün talimatıyla hazırlanan bu yüzen sergi, yalnızca Türk ürünlerini Avrupa’ya tanıtmakla kalmamış; sanatçıları, yazarları, gazetecileri ve Cumhurbaşkanlığı Orkestrası ile birlikte genç Cumhuriyet’in çağdaş yüzünü de Avrupa limanlarına taşımıştı. Bu tarihî yolculuğun en önemli duraklarından biri Amsterdam’dı.

Üstteki fotoğraflarda solda: Rotterdam Başkonsolosluğumuzun rezidansında açılan “SS Karadeniz – Denizcilik Dostluğunun Bir Asrı” sergisinin afişi, Cumhuriyet’in denizcilik vizyonunu ve Türkiye ile Hollanda arasındaki tarihî dostluğu simgeliyor.
Sağda: SS Karadeniz’in 1926 yılında Amsterdam Limanı’na gelişini gösteren fotoğraf ile, bu tarihî ziyareti haber yapan dönemin Hollanda gazetelerinden bir kupür. Genç Türkiye Cumhuriyeti’nin Avrupa’ya açılan bu önemli tanıtım hamlesi, Hollanda basınında da geniş yer bulmuştu.

Geminin Amsterdam’a gelişi, dönemin Hollanda gazetelerinde geniş yer bulmuş; genç Türkiye Cumhuriyeti’nin çağdaş yüzünü Avrupa’ya tanıtmayı amaçlayan bu girişim, kamuoyunda büyük ilgiyle karşılanmıştı. Bu konu yıllar önce dikkatimi çekmiş; Hollanda televizyonunun hazırladığı belgeseli, dönemin gazete arşivlerini ve çeşitli tarihî kaynakları inceleyerek kapsamlı bir araştırma dosyası hazırlamıştım. Aradan yıllar geçti… Ancak SS Karadeniz’in taşıdığı vizyon hiç değişmedi. O, bugün de Cumhuriyetimizin dünyaya açılan ilk büyük tanıtım hamlelerinden biri olarak aynı gururla hatırlanıyor.

BÜYÜKELÇİ YAZGAN’DAN DİKKAT ÇEKEN DEĞERLENDİRME

Kutlamanın ardından görüştüğüm, Lahey Büyükelçimiz Sayın Fatma Ceren Yazgan, etkinliğin yalnızca bir anma programı olmadığını, aynı zamanda Türkiye ile Hollanda’nın ortak tarihine yeniden dikkat çekmeyi amaçladığını ifade etti.
Büyükelçi Yazgan, “Beni düşündüren konulardan biri de, iki ülkenin ortak geçmişine ait bu kadar ilginç hikâyelerin bugün Hollanda basınında neden yeterince yer bulmadığıdır.” değerlendirmesinde bulundu.

SERGİNİN EN DİKKAT ÇEKEN BELGESİ

Sergide yer alan ve yakın zamanda gizliliği kaldırılan aşağıdaki tarihî belge de büyük ilgi gördü. Amsterdam Başkonsolosu Numan Tahir’in Dışişleri Bakanlığı’na gönderdiği yazıda, SS Karadeniz’in Rotterdam yerine Amsterdam’a uğramasının Türkiye’nin tanıtımı açısından daha uygun olacağı savunuluyor. Mektupta ayrıca, geminin tanıtım faaliyetlerinin Lahey Büyükelçiliği ile Amsterdam Başkonsolosluğu tarafından başarıyla yürütülebileceği belirtilirken, yalnızca bu ziyaret için Rotterdam’da yeni bir başkonsolosluk açılmasına gerek olmadığı ifade ediliyor. Bununla birlikte, ileride ticari ilişkiler açısından yararlı görülmesi hâlinde Rotterdam’da bir fahri başkonsolosluk kurulabileceği, ancak bu görev için uygun kişinin şimdiden belirlenmesi gerektiği de Dışişleri Bakanlığı’nın dikkatine sunuluyor.

Bu belge, SS Karadeniz’in Amsterdam’a uğramasının tesadüfî bir tercih değil, dönemin diplomatik değerlendirmeleri sonucunda şekillendiğini göstermesi bakımından ayrı bir önem taşıyor.