Yumurtalýk Ana konteyner Limaný hayal mi, gerçek mi?
Geçtiðimiz günlerde Adana Valisi Köþger’ in medyaya yansýyan açýklamasýyla yeniden gündeme geldi Yumurtalýk sahilinde yapýlacak ‘Doðu Akdeniz Ana Konteyner Limaný’…
Köþger Çukurova havalimaný açýlýþ günlerine denk gelen ve Þakirpaþa’ yý yitiren Adana kamuoyunun tepkisini dindirme amaçlý gibi görünen Yumurtalýk Gölovasý bölgesindeki deniz üstü alanýn tahsisi döneminde de yerinde incelemiþ ve “Bu büyük projeyi onaylayarak Adana’mýza kazandýran Cumhurbaþkanýmýz Sayýn Recep Tayyip Erdoðan’a hemþehrilerimiz adýna þükranlarýmý sunuyorum.” Demiþti..
Onaylandýðýný duyurduðu proje aslýnda T.C. Ulaþtýrma ve Altyapý Bakanlýðý, Altyapý Yatýrýmlarý Genel Müdürlüðü tarafýndan 2022 yýlýnda ÇED dosyasý hazýrlanýp müracaat aþamasýna gelen yatýrým ile ilgiliydi ve aslýnda onaylanan proje deðildi, yatýrýmýn yapýlacaðý bölgedeki 2 milyon m2 deniz alanýnýn liman yapýmý amaçlý tahsisi hakkýndaki kararname idi.
Öyleyse, proje ne durumdaydý?
Yumurtalýk’ ta yapýmý planlanan ve 16 Haziran 2022 günü resmi duyurusu yapýlan ADANA (DOÐU AKDENÝZ) ANA KONTEYNIR LÝMANI projesinin ÇED dosyasý Aralýk 2022’ de gerçekleþtirilen Ýnceleme Deðerlendirme Komisyonu (ÝDK) toplantýsýnda ele alýndý.
Ve toplantýya özellikle Bakü Tiflis Ceyhan Boru Hattýnýn bir parçasý olan Haydar Aliyev Terminali'nin iþletme sýnýrlarý ile çakýþmasý konusunda yoðunlaþan BTC Co. Þirketi uyarýlarý damgasýný vurdu.
ÝDK, BTC þirketinin yaptýðý ve Adana (Doðu Akdeniz) Ana Konteynýr Limaný projesinin Haydar Aliyev Deniz Terminaline uzaklýðýnýn güneydoðu yönünde 197 metre olarak gösterilmesi, mesafenin mutlaka yasal mevzuata uygun biçimde revize edilmesi gerekliliði gerekçesiyle ÇED sürecinin durdurulmasýna bu Aralýk 2022 toplantýsýnda karar verdi.
Dosyanýn rafa kaldýrýlmasýna yol açan BTC Company itiraz gerekçesi özetle þöyleydi:
“Kamu ve özel kuruluþlara ait stratejik deðeri haiz her türlü yer ve tesislerin dýþ sýnýrlarýndan itibaren en fazla 400 metreye kadar geçen noktalarýn birleþtirilmesiyle tespit edilen alanlar'' olarak tanýmlanmýþtýr. Bu doðrultuda, yine ayný Yönetmelik'in 21. maddesi uyarýnca Bakanlar Kurulu'nun 31 Ekim 2016 tarih ve 2016/9463 sayýlý Kararýyla, Terminal, Ýskele ve Dolum Tesisleri çevresinde Özel Güvenlik Bölgesi kurulmuþtur. Ayný zamanda ÇED Raporu'nda belirtilen 400 metrelik Özel Güvenlik Bölgesi haritasý resmiyet kazanmýþtýr ve anýlan Bakanlar Kurulu Kararý halen yürürlüktedir.”
Derken ÇED dosyasý iki yýla yaklaþan süre sonunda 12 Temmuz 2024 günü yeniden raflardan indi, yasal süreç kaldýðý yerden ve yeniden iþlemeye baþlar…
Eski projeden farklý olarak yeni ÇED dosyasýnda, Ana limanýn konumu Botaþ iskelesi ve H. Aliyev petrol platformuna itiraz konusu edilen mesafelere uygun olarak revize edilir…
Dosyada konu hakkýnda þu bilgiye yer verilir:
“Yerel hukukun da üstündeki Uluslararasý hukuka atýfta bulunan BTC CO uyarýlarýna karþý revize Temmuz 2024 final ÇED dosyasýnda “BÝL (Botaþ Ýnt. Liman) iskelesi Doðu Akdeniz Ana Konteyner Limanýna yaklaþýk olarak ÇED Alanýna 410 m mesafede bulunmaktadýr. Bu mesafe kurum görüþünde belirtilen 400 m’lik güvenlik mesafesinden dýþýnda kalmaktadýr.”
Ayný dosyada ‘yapýlacak limanýn Kuzeydoðu yönünde Haydar Aliyev Deniz Terminaline uzaklýðýnýn 395 metre’ , BÝL iskelesine uzaklýðýnýn 410 metre olacaðý bilgisi yer alýr..
Peki, baþvurusu yapýlan ve hatta Çevre Þehircilik Müdürlüðünce Halký Bilgilendirme Toplantýsý gerçekleþtirilen (tarým alanlarýnýn büyük zarar göreceði gerekçesiyle yöre halký projeye tepki göstermiþti) proje ne durumda derseniz?
Aradan geçen bir yýllýk süreye karþýn makalenin kaleme alýndýðý 2 Temmuz 2025 gününe kadar ÇED dosyasý ile ilgili Adana Çevre ve Þehircilik Ýl Müdürlüðü internet sitesinde yayýnlanmýþ olumlu olumsuz herhangi bir karar, duyuru yok…
Oysa Vali Köþger Haziran ayý son haftasýnda yayýnlanan demecinde;
"ÇED ile ilgili süreç aþýldýðýný, burada yapýlacak Doðu Akdeniz Konteyner Limanýnýn, yýllýk 9 milyon konteyner elleçleme kapasitesiyle dünya çapýnda üst sýralarda olacaðýný, Türkiye'nin diðer tüm limanlarýndaki elleçleme kapasitesi toplam 12 milyon TEU olduðu düþünüldüðünde bunun 3'te 2'si kadar kapasiteye Ceyhan’ýn tek baþýna sahip olacaðýný ifade ediyor…
Vali Köþger ÇED süreci aþýldýðýný söylediðine göre ya henüz yayýnlanmamýþ ÇED dosyasý hakkýnda bizim bilmediðimiz bilgiye sahip olduðunu söylüyor, ya da beklentileri o yönde…
Vali uzunca demecinde baþka bilgiler de veriyor…
Örneðin proje tamamlandýðýnda limaný kapsayan bölgede 500 bin kiþilik yeni bir kent doðacaðý, Ana limanýn Süveyþ’e alternatif olacaðý gibi iddialý söylemler buna örnek…
500 bin kiþilik yeni bir kent doðacaðý hatta Ana limanýn Süveyþ’ e alternatif olacaðý bir yanýyla doðru…
Ancak bu hayallerin gerçeðe ne zaman ve nasýl dönüþeceði muamma ve bu sorularýn somut yanýtý asýl mesele…
Örneðin 9 milyon konteyner elleçleme kapasitesi ne zaman gerçekleþecek?
Yumurtalýk Ana limaný ÇED dosyasý bu konuda yeterince doyurucu bilgi veriyor;
Adana Yumurtalýk ana konteyner limanýnýn hedeflenen 9 milyon konteyner kapasitesine ulaþmasý için hazýrlanan termin planýnda verilen tarih 2045...
Ýþte yýllar itibariyle hedeflenen elleçleme kapasitelerine göre gerçekleþecek fazlar:
1. Faz: 2026'da 1 milyon TEU
2. Faz: 2029'da + 1,5 milyon TEU
3. Faz: 2033'te + 2 milyon TEU
4. Faz: 2037'de + 1,5 milyon TEU
5. Faz: 2042' de + 2 milyon TEU
6. Faz: 2045' te+ 1 milyon TEU ilaveyle sonuçta 9 milyon..
Kýsaca öyle üç beþ yýlda 9 milyon konteyner elleçleme kapasiteli bir liman inþasý söz konusu deðil…
Kaldý ki bir limanýn Ana (HUB) limaný kategorisinde yer almasý için 10 milyon ve üstü TEU yýllýk elleçleme kapasitesine sahip olmasý gerekiyor…
Örneðin Dubai Jebel Ali 2024’ te 15,5 milyon ve Hollanda’ daki Rotterdam limaný 14 milyon konteyner elleçledi…
2009’ da Mersin fizibilite ve etüt çalýþmalarý, ÇED süreci tamamlanmýþ Ana limaný (mevcut limanýn doðusunda yer alacaktý) bitirebilseydi, 2030 yýlýnda 12-14 milyon TEU kapasiteli Akdeniz’ deki tek HUB limaný faaliyete geçmiþ, Uzakdoðu ile Avrupa arasýnda, bugün Dubai’ de Jebel Ali iþlevinde kýtalar arasý tedarik zincirinin önemli halkasý olacaktý…
Gelelim Adana Valisi Köþger’ in Yumurtalýk Ana limaný yöresindeki diðer yatýrýmlarla 500 bin istihdam yaratacak iddiasýna…
15,5 milyon TEU iþleyen Jebel Ali’ nin yarattýðý toplam istihdam 31,500 kiþi…
Kaldý ki, Yumurtalýk ÇED dosyasýnda yer alan hesaplamalara göre 2045’te liman tamamlandýðýnda bile istihdam kapasitesi 4 bin civarýnda olacak…
500 bin bir yana 4 bin kiþi mevcut haliyle yolu bile olmayan ve zaman içinde belki konaklama tesisleri, restoranlarý, saðlýk eðitim kuruluþlarý, marketleri, camileri, kültür merkezleri, müzeleri beþ yýldýzlý otelleri ve akla gelmeyecek kadar gereksinim duyulacak bir yeni kent kaç yýlda doðup geliþecek, böylesi bir kent kaça mal olacak?
Elbette 100 milyar dolarý gözden çýkaracak zengin bir ülke ve kaynaklara sahipseniz Mersin’ e benzer bir yeni kent inþa edebilirsiniz…
Ýyi de alt ve üst yapýsý, yetiþmiþ kalifiye insan gücüyle zaten bir Mersine sahipsiniz ve üstelik 25-30 yýl deðil, 3-5 yýlda Yumurtalýk’ ta tasarlanan hacimden daha büyük bir limaný faaliyete geçirmek mümkün iken Mersin’ i devre dýþý býrakýp bu Yumurtalýk-Ceyhan inadý neden?
