Yolsuzluk bataðýnda iflasa sürüklenen Irak, bu kez kötü talihi deðiþtirebilecek mi?
Yýllardýr kronik hale gelen elektrik kesintileri, altyapý çöküþü ve %90'ý petrole dayalý kýrýlgan ekonomisiyle toplumsal huzursuzluklarýn merkezinde gittikçe dibe çöken Irak’ ta son 3 gündür bugüne kadar akla hayale sýðmasý imkânsýz geliþmeler yaþanýyor…
Ülkeyi fiilen yürüten Baþbakanlýk için Iran’ a yakýn El Maliki’ye ‘sen kenara çekil’ diyen ABD’ nin koltuða oturttuðu El-Zeydi’ nin doðrudan ABD istihbaratý ve Birleþmiþ Milletler Kalkýnma Programý (UNDP) desteðiyle baþlatýlan operasyon gün geçtikçe daha ilginç hale geliyor…
Dokunulmaz görülen Petrol Bakan Yardýmcýsý Adnan Cumeyli yanýnda en az 13 Milletvekilinin gözaltýna alýndýðý, on milletvekilinin de dokunulmazlýðýnýn kaldýrýldýðý, ülke tarihinin en büyük yolsuzluk operasyonunda dudak uçuklatan paralar ve akýllarý durduran bilgi/belgeler ele geçiriliyor…
Bugüne kadar Irak’ ta dönem dönem yolsuzlukla mücadele adý altýnda siyasi rakiplerin birbiriyle bilek güreþine tutuþtuðu giriþimlere tanýk olunuyordu… Ancak iþ insaný kökenli yeni Baþbakan el-Zeydi’nin baþlattýðý bu son hamle, sadece bir siyasi tasfiye deðil, ülkenin kaderini deðiþtirebilecek bir ekonomik reform iddiasý taþýyor…
Bürokrasi ve siyasetçilerden oluþan ülkenin en güçlü yapýsýna, deyim yerindeyse bugüne kadar dokunulamayan duvarýn temel tuðlasýnýn çekildiði operasyonun boyutlarý, Petrol Bakan Yardýmcýsý Adnan Cumeyli’nin konutuna yapýlan baskýnda ele geçirilen varlýklarla gözler önüne seriliyor…
Dudak uçuklatan varlýklardan bir bölümü; sistemin nasýl bir rantiye mekanizmasýna dönüþtüðünü gözler önüne seriyor: 98 milyar Irak dinarý ve 11 milyon ABD dolarý nakit, kilolarca altýn, 20 lüks otomobil ve tam 70 gayrimenkule ait tapular…
Petrol Bakan yardýmcýsýna yönelik operasyonda ortalýða saçýlan varlýklar, çeþitli mahkemelerde bekletilen 31 bin aktif yolsuzluk dosyasýnýn sadece buzdaðýnýn görünen kýsmý olduðunu yeterince anlatýyor…
UNDP verilerine göre Irak, kamu kaynaklarýnýn %20’sinin yolsuzluk sonucu yaðmalandýðý bir ülke…
2003 iþgalinden bu yana ülkeden kaçýrýlan toplam kaynaklar konusunda farklý hesaplar yapýlsa da yine UNDP yetkililerine göre rakamýn 450 milyar dolara ulaþtýðý tahmin ediliyor…
Böylesi kaynaðýn bir avuç hýrsýz eliyle çalýnmasý yerine ekonomiye dâhil edilmesi durumunda ortaya çýkacak tablo çarpýcýdýr:
Ülkenin Mevcut 265 milyar dolarlýk toplam gayri safi milli hasýlasý (GSMH), 715 milyar dolara, bir baþka ifadeyle bugünkü GSMH’ nin yaklaþýk 3 katýna yükselebilir, refah Seviyesi anlamýnda Kiþi baþýna düþen milli gelir 5.677 dolardan 15 bin dolara çýkabilirdi…
Böylesi bir kaynak, namuslu ellerde yatýrýmlara yöneltilse, dünyanýn en düþük maliyetle çýkarýlan kaliteli petrol yataklarýna sahip olmasýna raðmen elektrik kesintileriyle boðuþan ülke 29 GW olan toplam elektrik üretimini 55 GW’ a çýkarýr, elektrikte dýþa baðýmlýlýk son bulur, kronik kesintiler ortadan kalkarak sanayi üretimi için kesintisiz bir ortam saðlanabilirdi…
Bu kadar da deðil, çalýnan milyar dolarlar modern okul kampüslerine, tam teþekküllü hastanelere ve AR-GE merkezlerine harcanabilir, ülkenin beþeri sermayesi baþtan aþaðý yenilenir, genç nüfusa muazzam iþ alanlarý açýlýr; bu da bölgedeki sosyoekonomik istikrarsýzlýðýn ve güvenlik risklerini en aza indirirdi…
Belli ki ABD tarafýndan bilgi, belge yanýnda siyaseten de desteklenen böylesi bir dönüþümün önündeki en büyük sýnav, Baþbakan Ali el-Zeydi yönetiminin yolsuzlukla mücadele operasyonlarýndaki kararlýlýðý ve bürokratik reformlarý ne ölçüde hayata geçirebileceði sorularýnýn yanýtlarýna, bir baþka ifadeyle sahaya nasýl yansýyacaðýna baðlý… El-Zeydi, geleneksel yöntemlerin dýþýna çýkarak "etkin piþmanlýk" benzeri bir modeli sürdüreceðini ifade ederken, ‘baðcý dövmekten ziyade üzüm yemeyi’ amaçladýðýnýn özellikle altýný çiziyor...
Örneðin ‘parayý getir, soruþturmalardan kurtul’ olarak özetlenecek modeli dillendiriyor ve çalýnan paralarý iade eden aktörlere kimlik gizliliði ve aklanma garantisi verileceðini, buna karþýn soruþturmalardan kaçmaya çalýþanlarýn varlýklarýna el konulacaðýný, tepelerine binileceðini kesin ifadelerle vurguluyor…
El-Zeydi; siyasi hesabýnýn olmadýðýný, ülkeyi bu bataklýktan çýkardýktan sonra bir daha kesinlikle aday olmayacaðýný, siyasi parti oluþumlarýna da giriþmeyeceðini taahhüt ediyor…
Maaþ almayacaðýný, kravat bile olsa hediye kabul etmeyeceðini açýklayarak ahlaki bir zemin inþa etmeye, dürüst bir rol modeli yaratmaya çalýþýyor…
El-Zeydi’ yi Baþbakanlýk koltuðuna oturtan Trump ABD’ si, Irak’ ta sahneye koyulan yeni senaryoda bir taþla birkaç kuþ vurmayý hedefliyor…
Ýran’ ýn desteklediði devlet dýþý tüm örgütlerin silah býrakmasý ve elektrik üretiminin en yüzde 40’ý için Ýran doðal gazýna baðýmlý olan Irak’ ýn ABD’ li GE Vernova gibi dev þirketlerle imzalanan 27 GW'lýk yenilenebilir enerji projeleri vasýtasýyla Ýran'dan kademeli olarak uzaklaþarak Amerikan yatýrýmlarýný çekmek… Ýngiliz BP, Fransýz Total ardýndan Irak’ a avdet eden ABD’ li petrol kartelleri Exxon Mobil, Chevron, Halliburton, HKN Energy gibi þirketler þimdiden hummalý biçimde faaliyete geçmiþ bulunuyorlar. Ýran savaþý sonrasý petrol sahalarýnýn güvenliði nedeniyle aksaklýklar yaþansa da, uzun vadede toplam 100 milyar dolara varan yatýrýmla günlük 4,5 milyon varil olan petrol üretimini ilk etapta 7,5 milyon dolara çýkarmayý hedefliyor ABD aðýrlýklý batýlý þirketler…
ABD, Irak’a sadece þirketleri üzerinden deðil, çok daha stratejik hamlelerle de dönmüþ durumda…
El-Zeyd, ABD ile iliþkileri yapýsal bir fonla üst fazlara taþýmayý planlarken, dillendirdiði öneriye göre, çýkarýlacak günlük petrolün 500 bin varillik kýsmýnýn geliri doðrudan ABD-Irak ortak "Enerji ve Geliþim Fonu"na aktarýlacak…
Irak'ýn elektrik ve lojistik altyapýsýný finanse etmek için Batýlý þirketler tarafýndan kullanýlmak amacýyla kurulmasý düþünülen bu fon sayesinde bugüne kadar Ýran desteðiyle aþýlmaya çalýþýlan enerji darboðazýnda dýþ baðýmlýlýk sona erecek…
ABD açýsýndan ise Ýran savaþýnda artan petrol fiyatlarýný dengelemek için Trump’ un piyasaya sürdüðü ABD’ nin eriyen stratejik petrol rezervleri yeniden ikmal edilecek…
Asýl büyük hedef ise son ABD/Ýsrail ortak saldýrýsý sonrasý dünya petrolünün yüzde 20’ sinin geçtiði Hürmüz Boðazýný en büyük silah olarak kullanan Ýran’ý bu alanda devre dýþý býrakacak Irak’ ý Basra’ dan Akdeniz’ e Türkiye üzerinden baðlayacak ‘Kalkýnma Yolu’ adý verilen koridorun inþasý için yerel kaynak yaratmak…
Çalýnan 450 milyar dolarýn bir bölümünün de olsa geri alýnmasý ve ABD’ nin Irak'ý iþgaliyle baþlayan neredeyse çeyrek asýrdýr her yýl 20-25 milyar dolarlýk petrol gelirinin buharlaþmasýna bundan böyle dur denilmesi Irak’ ýn ‘kötü talihini’ yenmesini saðlayabilir…
Akþamdan sabaha her þeyin deðiþtiði bir coðrafyada El-Zeydi’ nin son üç gündür hayata geçirmeye çalýþtýðý aksiyon planý gerçekten yürütülebilir mi? Yoksa önceki pek çok adým gibi bu senaryo da fantezi olarak raflara mý kalkar? Ýzleyip göreceðiz…
