Nicelikten Niteliðe: Turizm deðil, sürdürülebilir turizm…
Bugüne kadar turizm alanýnda baþarý ülkelerin yatak miktarý ve konaklayan misafirlerle ölçülürdü..
Avrupa’ nýn turizm vahalarýnýn yeni dönemlere iliþkin planlamalarý o anlayýþa dayalý önceliklerin sonuna geldiðimizi gösteriyor.
Ziyaretçi sayýlarýnýn her yýl bir öncekini aþmasý, gelir rakamlarýnýn yeni rekorlar kýrmasý, uçuþ kapasitesinin ve yatak arzýnýn katlanarak büyümesi yakýn zamana kadar tartýþmasýz baþarý karnelerinin en önemli göstergeleriydi…
Ýspanya ve Portekiz gibi her biri 100 milyon turist sayýlarýna ulaþan iki ülkenin yeni döneme iliþkin yol haritalarý bize bu baþarý tanýmýný sorgulayan bir yol ayrýmýna geldiklerini gösteriyor…
Her iki ülkenin yeni strateji anlamýnda onayladýðý turizmde baþarýnýn ölçütü artýk "gelen kiþi sayýsýnýn” ötesine geçip "burada yaþayanlarýn hayatý nasýl etkilendi" sorusuna odaklanýyor.
Bu nedenle teknik bir revizyon ötesine geçen ve turizmin ekonomi politiðine dair bir paradigma deðiþiminden söz etmemiz gerekiyor…
Ýspanya'nýn son verileri bu deðiþimin neden kaçýnýlmaz olduðunu açýklamasý bakýmýndan önemli…
Ülke 2025 yýlýný 96,8 milyon uluslararasý ziyaretçiyle kapatarak yeni bir rekora imza attý; ancak ayný dönemde bazý kýyý bölgeleri ve büyük metropoller öylesine sýnýrlara gelip dayandý ki, literatüre "baþarýdan ölmek" gibi çarpýcý bir kavramla yüzleþmemizi saðladý…
Örneðin kent sakinlerini var olma sýnavýyla karþý karþýya getiren konut fiyatlarýnýn yerel ücretlerden koparak turistik kiralama piyasasýnýn insafýna terk edilmesi, tarihi merkezlerin gündelik hayat mekâný olmaktan çýkýp bir vitrin dekoruna dönüþmesi, su ve atýk altyapýsýnýn sezon içinde çökmesi…
Bu sorunlar öylesine dayanýlmaz bir hal aldý ki, Barselona'dan Kanarya Adalarý'na, Ýbiza’ dan Mallorca’ya uzanan ve artýk sokaða taþan yerel tepkiler, turizmin artýk yalnýzca bir gelir kalemi deðil, ayný zamanda bir toplumsal onay meselesi olduðunu göstermeye baþladý…
Ýþte, Ekim 2025'te onaylanan España Turismo 2030 stratejisi bu toplumsal tepkileri de göz önünde bulundurmasý ve turist sayýlarýný, elde edilen gelirleri neredeyse kutsayan eski anlayýþa karþý , tam da bu nedenle turizmi ekonomik, sosyal ve çevresel sürdürülebilirlikten oluþan üçlü bir temel üzerine oturtuyor ve beþ ana programdan birini doðrudan "yerel halk" baþlýðýna ayýrýyor.
Programda en çarpýcý hedef; turizm yoðunluðunu ülke ya da il ölçeðinde deðil, mahalle ölçeðinde izleyecek bir veri altyapýsýnýn kurulmasý…
Barýnma krizini ülke hatta kent ortalamalarýndan yola çýkýp gizlemek yerine, sokak sokak görünür kýlma iradesi, planýn en dikkat çekici yaný…
Planýn on sekiz bakanlýðýn, iki yüzden fazla kamu-özel kuruluþun ve özerk yönetimlerin katýlýmýyla hazýrlanmýþ olmasý ve AB’ den saðlanan 3,4 milyar Euro büyüklüðünde bir bütçeyle desteklenmesi, meselenin turizm bakanlýðýnýn sadece yatak ve turist sayýlarýna indirgediði dar görüþün ötesine geçtiðine dair çok önemli bir gösterge…
Portekiz’ e gelince; Ýspanya’ dan çok daha önce fark ettiði ve daha kurumsallaþmýþ bir çerçeveyle sorunlarý çözmeye odaklandýðý görülüyor…
2017'de onaylanan ve 10 yýl sonrasýna ýþýk tutmaya çalýþan Turizm Stratejisi 2027 (ET2027), turizmi "tüm topraklarda ekonomik, sosyal ve çevresel geliþmenin merkezi" hâline getirme vizyonunu açýkça ilan etme yanýnda vizyonu ölçülebilir hedeflerle sýnýrlýyor…
Stratejik plan, 80 milyon geceleme ve 26 milyar euro gelir gibi ekonomik büyüklüklerin yanýna, yaz sezonuna sýkýþan turist akýnýný yýl geneline yayarken, yerel halkýn turizmden memnuniyetini yüzde 90'ýn üzerine çýkarmayý, turizm iþletmelerinin tamamýnýn on yýl içinde aþamalý olarak enerji, su ve atýk yönetiminde verimlilik önlemleri almasýný saðlamayý amaçlýyor…
Portekiz' in ortaya koyduðu 10 yýllýk stratejik planýn kâðýt üzerinde býrakmadýðý, uygulama planlarýnýn seyriyle çok daha somut biçimde görülüyor…
Döngüsel ekonomi, enerji geçiþi ve yerel etki baþlýklarý altýnda yer alan 119 eylemin neredeyse tamamýnýn (%97) plana uygun olarak gerçekleþmesi murat edilenin kaðýt üzerinde kalmadýðýný, halkýn beklentilerini karþýladýðýný göstermesi bakýmýndan önemli….
Portekiz þimdi kararlýlýkla sürdürülen stratejinin devamý niteliðindeki orta vadeli 25-30 planýný yürütmeye hazýrlanýyor..
Bu plan ise iklim, kapsayýcýlýk ve katýlým, rekabetçilik ve refah þeklinde üç tematik alan üzerine kuruluyor ve deðer zincirinin tamamýnda yüksek sürdürülebilirlik standartlarýný Birleþmiþ Milletler Sürdürülebilir Kalkýnma Hedefleri ile iliþkilendiriyor.
Sonraki aþamada ise tamamlanma aþamasýna gelen ve önümüzdeki 10 yýlý kapsayan Estratégia Turismo 2035 stratejik plan devreye girecek…
O planýn hedefleri çok daha iddialý:
Sürdürülebilirlik yanýnda çeþitlendirilmiþ arz ve yerel halkýn güçlü katýlýmý…
Bunun yanýnda turist akýnýný Lizbon, Porto ve Algarve üçgeninde sýkýþmaktan kurtarýp düþük yoðunluklu iç bölgelere yönlendirmek ve böylece merkezdeki taþma baskýsýna ve taþradaki kalkýnma boþluðuna cevap arayan, coðrafi olduðu kadar sosyal mühendislik giriþimi…
Azor Takýmadalarý'nýn dünyada ilk kez GSTC sürdürülebilir destinasyon sertifikasý (GSTC, sürdürülebilir seyahat ve turizm için küresel standartlarý belirleyen kuruluþ) almasý ise bu yaklaþýmýn vitrini olmaktan öte, bir ölçek kanýtýdýr: Bu belgeyle sürdürülebilirliðin içi doldurulmamýþ slogan olmaktan çýkýp, küresel kriterlere uygun biçimde pratikte hayat bulduðunu gösteriyor…
Ýki Ýber ülkesinin birbirinden baðýmsýz belirledikleri yol haritalarýndaki hedeflerde görülen ortak akýl þudur:
Yerel halkýn memnuniyeti artýk turizmin hoþ bir yan ürünü deðil, sürdürülebilirliðinin ön koþuludur; çünkü toplumsal rýzanýn çekildiði yerde turizmin týkanmasý kaçýnýlmaz…
Ýspanya ve Portekiz bugün artýk, sezona dayalý turizm anlayýþýnýn temelini oluþturan doluluða dayalý turizm yerine istihdamýn niteliðine, altyapýnýn ömrüne ve doðal kaynaklarýn dayanma gücüne öncelik veren yeni bir paradigma ortaya koyuyor…
Bu paradigmadan Türkiye’ nin çýkaracaðý dersler yok mu?
Türkiye Akdeniz’ deki kýyý þeridinde Antalya’ ya yoðunlaþan tesisleriyle daha çok yatak, daha çok uçuþ, daha çok ziyaretçi temelli turizm ekonomisinin bütün avantajlarýný ve bunun yanýnda maliyetlerini birlikte taþýyor.
Antalya' nýn batýsýnda Ege’ ye, doðusunda Mersin kýyýlarýna kadar geniþ bir coðrafyada su stresi, ikinci konut baskýsý, kýsa dönemli kiralamanýn yerel konut piyasasý üzerindeki etkisi ve sezon dýþýnda sönen yerel ekonomiler son dönemde daha da yoðunlaþan sorunlar…
Geliþmelerin gösterdiði gibi Ýspanya ve Portekiz, turizmde büyümeden vazgeçmiyor, büyümenin yönünü ve niteliðini deðiþtiriyor.
Rekor ziyaretçi sayýlarýnýn bir baþarý göstergesi olmaktan çýkýp bir risk uyarýsýna dönüþtüðü bu yeni dönemde, en çok turisti çeken bölgeler deðil, yerel halkla gelen ziyaretçiyi buluþturan, ekonomik olmaktan çýkýp kültürel akýþkanlýðý saðlayan bir anlayýþ kazanacak…
