ÜRETÝRKEN YÝTÝRÝLEN CANLAR ÜZERÝNE
Son bir ayda ülkenin deðiþik yerlerindeki madenlerde oluþan büyük oranda önlenebilir kazalarda dokuz iþçi can verdi. Ýkisi aðýr, birçoðu da yaralandý. Ocaklar söndü. Anne, babalar, eþ ve çocuklar kayýplarýnýn yoksunluðunu ve acýsýný yaþam boyu çekecekler.
Bunun yaný sýra sadece geçen Eylül ayýnda o da kayýtlara geçen 226 iþçi iþ kazasýnda hayatlarýný kaybettiler.
Ýþ kazasý tanýmlarý:
“Belirli bir zarara ya da yaralanmaya neden olan beklenmeyen ve önceden planlanmamýþ bir olaydýr. (Uluslararasý Çalýþma Örgütü ILO Ansiklopedisi)”
“Önceden planlanmamýþ, çoðu kez kiþisel yaralanmalara, makinelerin, araç ve gereçlerin zarara uðramasýna, üretimin bir süre durmasýna yol açan bir olaydýr. (Dünya Saðlýk Örgütü WHO)”
SSK kanununun 11. Maddesine göre iþ kazasý:
“Aþaðýdaki hal ve durumlardan birinde meydana gelen ve sigortalýyý hemen ve sonradan bedence ve ruhça arýzaya uðratan olaydýr.
· Sigortalýnýn iþyerinde bulunduðu sýrada,
· Ýþveren tarafýndan yürütülmekte olan iþ nedeniyle,
· Sigortalýnýn, iþveren tarafýndan görev ile baþka bir yere gönderilmesi yüzünden asýl iþini yapmaksýzýn geçen zamanlarda,
· Emzikli kadýn sigortalýnýn çocuðuna süt vermek için ayrýlan zamanlarda,
· Sigortalýnýn, iþverence saðlanan bir taþýtla iþin yapýldýðý yere toplu olarak götürülüp getirilmeleri sýrasýnda.”
Tanýmlardan da anlaþýlacaðý gibi iþ kazalarýnda iþçilerin bedensel ve ruhsal yaralanmalarý hatta yaþamlarýný yitirmeleri söz konusudur.
Ýþ kazalarýn oluþmasý temel iki etken ile açýklanabilir:
1. Ýþçinin güvensiz davranýþýndan kaynaklanan nedenler.
2. Ýþçinin çalýþtýðý ortamýn güvensiz olmasýndan kaynaklanan nedenler.
Ýþ kazasýna iþçinin güvensiz davranýþlarý yol açtýðýnda, güvensiz davranýþa yol açan nedenler araþtýrýlmadan kazanýn sorumluluðu yaralanan veya yaþamýný kaybeden iþçiye yüklenerek konu kapatýlmaktadýr.
Örneðin iþçinin; eðitimi, beslenme durumu, ruh hali, iþe uygunluðu, iþ yorgunluðu, arkadaþlarý ve yöneticileri ile iliþkisi vb. þeyler gözden geçirilerek hesaba katýlmadan karar verilmektedir ve bu durumda yeni güvensiz davranýþlarýn kuluçka makinesi yeni iþ kazalarýnýn oluþma olasýlýðýný arttýrmayý sürdürmektedir.
Ýþçinin çalýþtýðý ortamýn güvensizliðine yol açan nedenlerin bir kýsmý; güvensiz çalýþma yöntemi, güvensiz ve saðlýksýz çevre koþullarý, topraklanmamýþ elektrik makineleri, iþe uygun
olmayan el aletleri, kontrol ve testleri yapýlmamýþ basýnçlý makineler, tehlikeli yükseklikte istifleme, kapatýlmamýþ boþluklar, iþyeri düzensizliði, koruyucusuz makine tezgâhlar, kullanýmý zor kontrol panolarý, okunmasý zor göstergeler vb. olarak sýralanabilir.
Ki bu nedenlerin önemli bir kýsmýný üretim maliyetlerini düþürme çabasý oluþtururken, bir kýsmýný ihmal ve bilgisizlik oluþturmaktadýr.
Ýþ kazalarýnýn meydana gelmesine birinci dereceden, çalýþan insanýn güvensiz davranýþlarý ile iþyerindeki güvensiz durumlar; ikinci dereceden ise deðiþken bir nitelik taþýyan üretim süreci boyunca yönetim ve denetim eksiklikleri ile iþçi ve iþverende iþ güvenliði bilincinin yeterince oluþmamasý neden olabilmektedir.
Görüldüðü gibi iþ kazalarýnýn önlenmesinde, iþ yerinin üretim sürecinde denetimi ve iþ güvenliði eðitiminin önemli olabilmesi için öncelikle iþçinin güvensiz davranmama koþullarýnýn oluþturulmasý ve iþ yerinde güvensiz durumlarýn olmamasý gerekmektedir.
ÝLO’nun ve çeþitli kurumlarýn istatistiklerinde Türkiye iþ kazalarýnda Avrupa’da birinci, dünyada ise üçüncü sýrada yer almaktadýr.
Ve iþ kazasýna neden olan; üretim süreci boyunca yönetim ve denetim eksiklikleri, iþveren ve iþçide iþ güvenliði bilincinin yeterince olmamasýndan çok; iþ yeri koþullarýnýn uygunsuzluðu ve iþçinin güvenli davranma þartlarýnýn eksikliði olarak karþýmýza çýkmaktadýr.
Siyasi iktidarlarýn iþyeri koþullarýnýn uygunluðunun oluþturulmasýnda ve denetlemesinde birinci dereceden sorumluluðu bulunmaktadýr. Bu sorumluluðun yerine getirilmesinin ve denetlenmesinin saðlanmasýnda ise iþçilerin sendikalara üye olup örgütlü mücadele vermelerinin önemli bir yol olduðunu söylemek mümkündür.
